Banyo yenilemeye başlayan çoğu kişi, işin en heyecanlı kısmının fayans seçimi olduğunu düşünür. Oysa zeminden gelen rutubet çözülmeden döşenen en pahalı seramik bile birkaç yıl içinde derz çatlağı, kabarma ve küf lekesiyle karşılık verir. Taban nemliyse sorun karo değil, karonun altındaki katmandır. Bu yüzden döşeme öncesi yapılacak hazırlık, işin görünmeyen ama en belirleyici aşamasıdır.
Aşağıda, evde kendi başına çalışan biri için nemin nereden geldiğini anlamayı, doğru sırayla önlem almayı ve yalıtımı sağlıklı biçimde uygulamayı adım adım anlatıyorum. Acele etmeden ilerlediğinizde, bu hazırlık toplamda birkaç gün alır; karşılığında ise on yıllarca sorunsuz bir zemin elde edersiniz.
Fayans döşemeden önce cevaplanması gereken tek soru şudur: Su nereden geliyor? Yüzeyi kurutup üzerini kapatmak, sorunu geciktirmekten başka bir işe yaramaz. Bir banyo nem problemi genellikle üç kaynaktan beslenir: sızıntı yapan tesisat, yetersiz drenaj ve yoğuşma. Üçünün belirtileri birbirine benzer ama çözümleri tamamen farklıdır.
Basit bir ayırt etme yöntemi vardır: Şüphelendiğiniz kuru bir zemin bölgesine yaklaşık 50x50 cm boyutunda naylon bir örtü yapıştırın, kenarlarını bantla tamamen kapatın ve 48 saat bekleyin. Naylonun alt yüzü ıslanmışsa nem beton içinden geliyordur; yani tesisat sızıntısı ya da topraktan yükselen rutubet söz konusudur. Üst yüzü ıslanmışsa ortam havası çok nemlidir ve soğuk yüzeyde yoğuşuyordur. Bu ayrım, bundan sonraki tüm kararlarınızı belirler.
Tesisat şüphesi varsa, evdeki tüm muslukları kapatıp saat başı sayacı okuyun. Kimse su kullanmadığı halde sayaç ilerliyorsa gizli bir kaçak vardır ve bu, fayanstan önce çözülmesi gereken bir tesisat işidir.
Zeminde biriken su, çoğu zaman yanlış eğimin sonucudur. Süzgece doğru olması gereken eğim genellikle metrede 1–2 cm civarındadır. Kontrol için zemine bir su terazisi ve düz bir mastar koyun, ardından süzgeç çevresine bir bardak su dökün. Su bir yerde durup göllenmişse orada çukur var demektir. Bu tür çukurlar tamir harcıyla düzeltilir; fayansın altında bırakılan her göl, derzlerden sürekli nem emen bir depoya dönüşür.
Süzgecin kendisini de sökün. Sifon contası sertleşmiş, kırılmış veya süzgeç gövdesi şap içinde boşluk yapmışsa suyun bir kısmı borudan değil, kenarından zemine gidiyordur.
Islak bir betona ne astar ne de su yalıtımı tutunur. Yalıtıma başlamadan önce zemin gerçekten kuru olmalıdır. Pencereyi açık bırakmak yetmiyorsa, banyoya bir vantilatör yönlendirin ve nem alma cihazı kullanın. Kalın şap tabakası, ıslandıktan sonra tamamen kurumak için haftalar isteyebilir; sabırsızlanıp kapatmak en sık yapılan hatadır.
Kalıcı çözüm için aspiratöre de bakın. Banyo aspiratörü doğrudan dışarıya ya da bacaya bağlı olmalı, asma tavan boşluğuna üflememelidir. Duş sonrası en az 15–20 dakika çalışması, aynadaki ve zemindeki yoğuşmayı belirgin biçimde azaltır. Aydınlatma düzenlemesi yaparken aspiratör hattını da aynı anda planlamak, sonradan tavanı ikinci kez açmaktan sizi kurtarır.
Zemin kuruduktan ve eğim düzeltildikten sonra sıra, karonun altına gizlenecek asıl koruma katmanına gelir. Amaç, suyun şapa ve oradan alt kata ulaşmasını engellemektir.
Yüzeydeki eski yapıştırıcı kalıntıları, boya ve gevşek parçalar spatula veya taşlama ile temizlenir. Ardından süpürge ve nemli bezle toz alınır. Çatlaklar tamir harcıyla doldurulur. Emici bir beton yüzeye mutlaka astar sürülür; astar hem tozu bağlar hem de yalıtım malzemesinin suyunu betonun aniden çekmesini önler. Astarın kuruma süresini ambalajında yazdığı kadar bekleyin.
Ev tipi uygulamalarda en pratik yöntem, çift bileşenli çimento esaslı sürme yalıtım malzemesidir. Fırça veya rulo ile iki kat halinde, ikinci kat birinciye dik yönde olacak şekilde uygulanır. Katlar arasında ürünün istediği bekleme süresine uyulur.
Yalıtım tamamen kuruduktan sonra, süzgeci geçici olarak tıkayıp zemine birkaç santim su doldurun ve 24 saat bekleyin. Su seviyesi düşmüyor, alt kata sızıntı görülmüyorsa yalıtım başarılıdır. Bu test, fayans döşendikten sonra yapılamayacağı için atlanmamalıdır.
Ancak testten sonra karo yapıştırıcısına geçin. Islak hacimde çimento esaslı, esnek sınıf bir yapıştırıcı ve su itici derz dolgusu kullanın; derzleri tamamen doldurun. Zemin karosu seçerken kaymazlık değeri, duvar karosundan daha önceliklidir. Ahşap, taş ve fayans arasında karar verirken de ıslak zeminin bu yalıtım katmanı üz